Μια γοητευτική γυναίκα, μια φαινομενικά τυχαία γνωριμία, μια ερωτική σχέση που κρύβει περισσότερα απ’ όσα φαίνονται. Και κάπου στο παρασκήνιο, μυστικές υπηρεσίες που αναζητούν πολύτιμες πληροφορίες. Θα μπορούσε να είναι το σενάριο μιας ταινίας του Τζέιμς Μποντ. Μόνο που οι λεγόμενες «honey traps», οι ερωτικές παγίδες της κατασκοπείας, δεν αποτελούν κινηματογραφική επινόηση.

Πρόκειται για μία από τις παλαιότερες μεθόδους των υπηρεσιών πληροφοριών, η οποία εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε ολόκληρο τον κόσμο. Και οι συνέπειες για όσους παγιδεύονται μπορεί να είναι καταστροφικές.

Η πρόσφατη υπόθεση του Τζένσεν Χουάνγκ, ο οποίος παραιτήθηκε την Πέμπτη (12/11) από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου της Nvidia, έφερε ξανά στην επιφάνεια αυτή τη σκοτεινή πλευρά της κατασκοπείας. Η παραίτησή του ήρθε έπειτα από μία εβδομάδα αναταραχής στην κορυφαία εταιρεία κατασκευής τσιπ τεχνητής νοημοσύνης, μετά τις αποκαλύψεις για εξωσυζυγική σχέση του με την Αλις Χουάνγκ, μία γυναίκα που Αμερικανοί αξιωματούχοι υποψιάζονται ότι μετέφερε πληροφορίες στην κινεζική κυβέρνηση.

Πολλά παραμένουν αδιευκρίνιστα, μεταξύ άλλων εάν και πότε η Αλις Χουάνγκ στρατολογήθηκε από τις κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών, αλλά και εάν διέρρευσαν πράγματι ευαίσθητες πληροφορίες. Το Πεκίνο απορρίπτει τις καταγγελίες περί κατασκοπείας, χαρακτηρίζοντάς τες «αβάσιμες εικασίες».

«Ισως να μη μοιράστηκε ποτέ καμία σημαντική πληροφορία μαζί της. Ομως ακόμη και η ύπαρξη αυτής της σχέσης αποτελεί πρόβλημα», επισημαίνει ο Αϊζακ Στόουν Φις, ιδρυτής της εταιρείας επιχειρηματικών πληροφοριών Strategy Risks.

Πώς στήνεται μια ερωτική παγίδα

Σύμφωνα με τον Τζον Σάιφερ, πρώην αξιωματικό της CIA που υπηρέτησε στην Ασία και την Ευρώπη, οι υπηρεσίες πληροφοριών αναζητούν διαρκώς ανθρώπους με πρόσβαση σε σημαντικά μυστικά.

Οι ερωτικές παγίδες μπορούν να στηθούν με διαφορετικούς τρόπους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο στόχος οδηγείται σε μια κατάσταση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον του. Μια επίσκεψη σε οίκο ανοχής ή μια σεξουαλική συνεύρεση μπορεί να αποτελέσει αφορμή για εκβιασμό, με τους πράκτορες να απειλούν με σύλληψη ή αποκάλυψη, εάν το θύμα δεν συνεργαστεί.

Μια δεύτερη μέθοδος θυμίζει περισσότερο τις κατασκοπευτικές ταινίες: ένας εκπαιδευμένος πράκτορας πλησιάζει εξαρχής το πρόσωπο που ενδιαφέρει τις μυστικές υπηρεσίες, με σκοπό να το αποπλανήσει και να το εκμεταλλευτεί.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Μορντεχάι Βανούνου, πρώην τεχνικού πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ισραήλ, ο οποίος είχε αποκαλύψει στον βρετανικό Τύπο μυστικά για το επισήμως μη αναγνωρισμένο πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας του. Μια πράκτορας της Μοσάντ, που εμφανίστηκε ως Αμερικανίδα τουρίστρια με το όνομα «Σίντι», τον αποπλάνησε και στη συνέχεια τον απήγαγε.

Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Σάιφερ, το συνηθέστερο σενάριο είναι διαφορετικό. Μια πραγματική σχέση αναπτύσσεται φυσιολογικά, χωρίς αρχικό σχέδιο κατασκοπείας. Οταν μια υπηρεσία πληροφοριών αντιληφθεί ότι ο ένας σύντροφος έχει πρόσβαση σε πρόσωπο που την ενδιαφέρει, επιχειρεί να τον στρατολογήσει, είτε προσφέροντας ανταλλάγματα είτε ασκώντας πιέσεις.

Οι «Ρωμαίοι» κατάσκοποι και ένας έρωτας γεμάτος ψέματα

Η χρήση του έρωτα ως εργαλείου κατασκοπείας έχει μακρά ιστορία. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Ανατολική Γερμανία εκπαίδευε γοητευτικούς άνδρες, τους λεγόμενους «Romeo spies», με αποστολή να προσεγγίζουν γυναίκες που μπορούσαν να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε ευαίσθητες πληροφορίες. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με τον Σάιφερ, οι σοβιετικές υπηρεσίες έστελναν άνδρες και γυναίκες πράκτορες ακόμη και στα ξενοδοχεία όπου διέμεναν δυτικοί διπλωμάτες και δημοσιογράφοι.

Μία από τις πιο παράξενες ιστορίες εκτυλίχθηκε τις δεκαετίες μεταξύ του 1960 και του 1980. Ο Γάλλος διπλωμάτης Μπερνάρ Μπουρσικό, που υπηρετούσε στο Πεκίνο, ερωτεύτηκε τον Σι Πέι Που, έναν άνδρα τραγουδιστή της Οπερας του Πεκίνου, ο οποίος τον είχε πείσει ότι ήταν γυναίκα.

Ο Γάλλος διπλωμάτης Μπερνάρ Μπουρσικό και ο Σι Πέι Που στο δικαστήριο (AP Photo/Olivier Boitet)

Η μυστική τους σχέση συνεχίστηκε σχεδόν δύο δεκαετίες. Ο Σι ισχυρίστηκε μάλιστα ότι είχε αποκτήσει μαζί του έναν γιο. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με παλαιότερα δημοσιεύματα των New York Times που επικαλείται το CNN, το παιδί ήταν ένα αγόρι της μειονότητας των Ουιγούρων, το οποίο είχε πουλήσει η μητέρα του εξαιτίας της φτώχειας.

Κάποια στιγμή, οι κινεζικές μυστικές υπηρεσίες προσέγγισαν τον Μπουρσικό, εξηγώντας του ότι θα μπορούσε να συνεχίσει να βλέπει τον αγαπημένο του μόνο εφόσον τους παρέδιδε πληροφορίες από τη γαλλική πρεσβεία. Φοβούμενος για την ασφάλεια του Σι, ο διπλωμάτης υπέκυψε. Επί χρόνια παρέδιδε έγγραφα στους Κινέζους, μέχρι που κατάφερε να μεταφέρει τον Σι και το παιδί στη Γαλλία.

Εκεί, οι δύο εραστές συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν και τελικά έλαβαν χάρη. Η αποκάλυψη του πραγματικού φύλου του Σι συνέτριψε τον Μπουρσικό.

Η διπλή πράκτορας που είχε σχέσεις με δύο άνδρες του FBI

Μια διαφορετική υπόθεση αποκαλύφθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, με πρωταγωνίστρια την κινεζικής καταγωγής Αμερικανίδα Κατρίνα Λέουνγκ.

Το FBI την πλήρωνε αδρά για να συλλέγει πληροφορίες σχετικά με την Κίνα. Στην πραγματικότητα, όμως, λειτουργούσε ως διπλή πράκτορας, διοχετεύοντας απόρρητες πληροφορίες στο Πεκίνο. Παράλληλα, διατηρούσε ερωτικές σχέσεις με δύο πράκτορες του FBI, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος που την χειριζόταν επί χρόνια.

Η ίδια και ο συγκεκριμένος πράκτορας συνελήφθησαν το 2003. Επειτα από συμφωνία με τις αμερικανικές αρχές, η Λέουνγκ πέρασε λιγότερους από τρεις μήνες στη φυλακή.

Ο Σάιφερ υποστηρίζει ότι οι κινεζικές υπηρεσίες δεν περιορίζουν το ενδιαφέρον τους στους Αμερικανούς, αλλά στοχεύουν επίσης Αυστραλούς, Βιετναμέζους, Σιγκαπουριανούς και άλλες εθνικότητες. Ανάλογες τακτικές, σύμφωνα με τον Στόουν Φις, πιθανότατα χρησιμοποιούνται και εναντίον Ιαπώνων, Νοτιοκορεατών και Ευρωπαίων, ενώ ακόμη και κινεζικές εταιρείες καταφεύγουν σε ερωτικές παγίδες στο πλαίσιο της βιομηχανικής κατασκοπείας.

Η Κίνα, πάντως, έχει προειδοποιήσει τους πολίτες της για αντίστοιχες πρακτικές. Το 2024, το υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας ανακοίνωσε ότι είχε εντοπίσει περιπτώσεις ξένων υπηρεσιών που χρησιμοποιούσαν διαδικτυακές γνωριμίες και ερωτικές σχέσεις για να στρατολογούν πληροφοριοδότες και να υποκλέπτουν κρατικά μυστικά.

Γιατί είναι στόχος η τεχνητή νοημοσύνη

Ο Σάιφερ εκτιμά ότι μόλις το 10% των ερωτικών παγίδων καταλήγει σε επιτυχία. Ωστόσο, για τις υπηρεσίες πληροφοριών, ακόμη και μία επιτυχημένη επιχείρηση μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντική, εφόσον ο στόχος έχει πρόσβαση σε κρίσιμα μυστικά. Και στη σημερινή εποχή, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τομείς ενδιαφέροντος.

Οπως εξηγεί ο Πίτερ Μάτις, πρόεδρος του αμερικανικού ερευνητικού ιδρύματος Jamestown Foundation, η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει τη βιομηχανική παραγωγή, την επιστημονική έρευνα, τον κοινωνικό έλεγχο και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, στελέχη της ανώτατης διοίκησης εταιρειών του κλάδου είναι πιθανό να αποτελούν στόχους ξένων υπηρεσιών πληροφοριών.

Στην περίπτωση της Nvidia, η ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας προσθέτει ακόμη μία διάσταση. Σύμφωνα με τον Στόουν Φις, η υπόθεση ενδέχεται να ενισχύσει την αμοιβαία δυσπιστία των δύο χωρών, που ανταγωνίζονται για την κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη.

Ομως, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, οι ευάλωτες σχέσεις δεν είναι μόνο οι ερωτικές. Μια φιλία, μια επαγγελματική γνωριμία ή οποιαδήποτε προσωπική σύνδεση μπορεί να αξιοποιηθεί από τις υπηρεσίες πληροφοριών.

Ο μοναδικός απόλυτα ασφαλής τρόπος αποφυγής τέτοιων κινδύνων θα ήταν, όπως σημειώνουν, να ζει κανείς απομονωμένος από όλους. Γι’ αυτό και ο Πίτερ Μάτις συνοψίζει την προειδοποίησή του με λίγες λέξεις: «Είσαι στόχος. Μην είσαι ανόητος. Και φρόντισε να κάνεις ερωτήσεις».