Βασίλης Νέδος, Μανώλης Κωστίδης

Εναν συνολικά θετικό απολογισμό της επίσκεψης του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο κάνει η Αθήνα, καθώς τόσο στις δημόσιες τοποθετήσεις του όσο και στη συνέντευξή του στην «Κ» εμφανίστηκε να γνωρίζει άριστα τις ελληνικές θέσεις και απόψεις, αλλά και να κατανοεί σε βάθος τις περίπλοκες και ευαίσθητες ισορροπίες της περιοχής, κυρίως αυτές των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Από την επίσκεψη συγκρατούνται οι δηλώσεις του κ. Ρούμπιο στην «Κ» ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί αδιανόητη μια ελληνοτουρκική σύγκρουση, αλλά και η διακριτική, επί της αρχής, στήριξη προς το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI).

Σε περιοδεία του στη Χαλκιδική, ο Κυριάκος Μητσοτάκης περιέγραψε τις συνομιλίες με τον κ. Ρούμπιο ως επιβεβαίωση του «βάθους» της στρατηγικής σχέσης ΗΠΑ και Ελλάδας. Επέλεξε επίσης να υπογραμμίσει και τη σημασία της ομιλίας του κ. Ρούμπιο στην Πνύκα, λέγοντας ότι συχνά θεωρούμε δεδομένο «το μεγάλο χρέος το οποίο έχει η Δύση και ο δυτικός πολιτισμός στην αρχαία Ελλάδα, την κλασική Ελλάδα, στους μεγάλους διανοητές, στον Πλάτωνα, στον Αριστοτέλη, στους μεγάλους φιλοσόφους, οι οποίοι ουσιαστικά έθεσαν τα θεμέλια για τον δυτικό πολιτισμό έτσι όπως τον γνωρίζουμε».

Επί 45 λεπτά

Την ίδια στιγμή, χθες ανώτατη διπλωματική πηγή επισήμαινε ότι υπήρχαν σημειολογικά στοιχεία που αναδεικνύουν τη σημασία της επίσκεψης του κ. Ρούμπιο. Οπως, για παράδειγμα, ότι δεν επισκέφθηκε άλλες χώρες της περιοχής, ούτε την Τουρκία, καθώς επίσης και ότι διανυκτέρευσε στην Αθήνα για δύο βράδια, σε αντίθεση με την Ισλανδία και την Πορτογαλία, όπου πραγματοποίησε αυθημερόν στάσεις. Η ίδια πηγή ανέφερε ότι ο κ. Ρούμπιο και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης μίλησαν επί 45 λεπτά μόνοι τους, χωρίς την παρουσία τρίτων προσώπων, για όλα τα ζητήματα της διμερούς και περιφερειακής ατζέντας. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων ο κ. Γεραπετρίτης μετέφερε στον συνομιλητή του τις ανησυχίες της Ελλάδας σε σχέση με την τουρκική συμπεριφορά στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ έθιξε και το ζήτημα του Κυπριακού.

Για την Αθήνα θεωρείται πολύ σημαντικό το πακέτο των εξοπλισμών που συμφωνήθηκε μέσω της διαδικασίας Foreign Military Sales (FMS), το οποίο, όπως είπε η ίδια ανώτατη διπλωματική πηγή, θα περιλαμβάνει υποστήριξη και επίλυση τεχνικών προβλημάτων σε βάθος 20 ετών με «κλειδωμένες» τιμές, εν συνεχεία υποστήριξη (Follow On Support) και χρονοδιάγραμμα εκπαίδευσης. Ανάμεσα στα όπλα που αγοράζει η Αθήνα περιλαμβάνονται και συστήματα ακριβείας για βόμβες και πυραύλους (sniper pods).

Αξίζει να σημειωθεί επ’ αυτού ότι το πακέτο των 4 δισ. θα εισέλθει σύντομα στη Βουλή για έγκριση, ενώ αναλόγως θα προσαρμοστεί ο Μακροπρόθεσμος Προγραμματισμός Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ), προκειμένου να ενταχθούν σε αυτόν οι εν λόγω δαπάνες. Η ίδια πηγή υπογράμμιζε ότι ο κ. Ρούμπιο έλαβε σαφή θέση υπέρ του GSI, ενώ επανέλαβε περίπου ό,τι είπε και ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, ότι κάποια πράγματα «δεν είναι δημοσιοποιήσιμα». Επίσης εκτίμησε ότι «το τι θα πράξουν οι ΗΠΑ εφόσον προκύψει ζήτημα (σ.σ. με τις έρευνες του GSI) δεν είναι κάτι που μπορεί να εκτεθεί δημοσίως». Ως προς τη διαδικασία επανέναρξης των ερευνών βυθού για το καλώδιο, η πηγή δήλωσε άγνοια σχετικά με το αν έχει ναυλωθεί πλοίο, ενώ υπογράμμισε ότι «δεν έχει υπάρξει συζήτηση με την τουρκική πλευρά για το πώς θα εκκινήσει το έργο». Οπως ανέφερε ακόμη, η τυπική διαδικασία προβλέπει την υποβολή αιτήματος από την εταιρεία, εν συνεχεία αδειοδότηση και στο τέλoς έκδοση της σχετικής NAVTEX.

Ως προς το ενδεχόμενο συμμετοχής σε αποστολή στα Στενά του Ορμούζ, η ίδια πηγή σημείωνε ότι η Ελλάδα θα ήταν θετική «μόνο σε καθεστώς ειρήνης και συναίνεσης όλων των πλευρών». Και συμπλήρωνε ότι «η Ελλάδα θα συμμετάσχει χωρίς όμως να κινδυνεύσει το προσωπικό ή η εθνική ασφάλεια».

Αντιδράσεις

Μιλώντας για την επίσκεψη του κ. Ρούμπιο στην Αθήνα, ο πρώην πρωθυπουργός και επικεφαλής της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης Αλέξης Τσίπρας ανέφερε (ρ/σ Παραπολιτικά) ότι ο ίδιος αναβάθμισε «συνειδητά τις σχέσεις με τις ΗΠΑ», ενώ εκτίμησε ότι ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ δεν διατύπωσε δημόσια κάποιο σαφές μήνυμα για τα ελληνοτουρκικά, το Κυπριακό και την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Εξέφρασε επίσης την ενόχλησή του για την αποστροφή του κ. Ρούμπιο στην Πνύκα περί εθνικισμών, λέγοντας ότι η Ευρώπη έχει αιματοκυλιστεί από τον εθνικισμό.

Εκνευρισμός στην Αγκυρα για τα F-35 και το καλώδιο

Κωνσταντινούπολη – Ανταπόκριση. Σοβαρά ερωτήματα, αλλά και έντονο εκνευρισμό, προκαλούν στην Αγκυρα τα ξεκάθαρα μηνύματα που έστειλε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, μέσω της αποκλειστικής συνέντευξής του στην «Κ». Οι αναφορές του κ. Ρούμπιο για τις καθυστερήσεις και τους περιορισμούς που αντιμετωπίζει η Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35, σε συνδυασμό με τις «συστάσεις» του για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI, βρέθηκαν αμέσως στο μικροσκόπιο των τουρκικών δικτύων. Τα τηλεοπτικά κανάλια Habertürk και Haber Global, καθώς και η ενημερωτική ιστοσελίδα T24, αναπαράγουν με έμφαση τις δηλώσεις του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, αναδεικνύοντας το «μπλόκο» της Ουάσιγκτον στα τουρκικά εξοπλιστικά.

Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε την άμεση αντίδραση της τουρκικής αντιπολίτευσης. Ο αντιπρόεδρος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) Γιανκί Μπαγτζίογλου άσκησε σκληρή κριτική στην κυβέρνηση Ερντογάν, τονίζοντας με νόημα πως «οι άμεσες ανάγκες της τουρκικής αεροπορίας δεν μπορούν να αφήνονται στην τύχη τους και να εξαρτώνται από τις χρονοβόρες υποσχέσεις των Αμερικανών αξιωματούχων».

Σε ό,τι αφορά το καλώδιο GSI, η αναφορά Ρούμπιο στην ανάγκη για «ιδιωτική διπλωματία» ερμηνεύεται στην Αγκυρα μάλλον με ανακούφιση. Τουρκικές πηγές έσπευσαν να χαρακτηρίσουν τη δήλωση θετική, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία ζητούσε ανέκαθεν συντονισμό και διπλωματικό διάλογο πριν από οποιαδήποτε πόντιση καλωδίου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ωστόσο, το κλίμα στα τουρκικά πρωτοσέλιδα παραμένει φορτισμένο. Η εφημερίδα Hürriyet, επιχειρώντας να υποβαθμίσει τη σημασία των επαφών, υποστηρίζει προκλητικά ότι «ο Ρούμπιο είναι η τελευταία ελπίδα της Αθήνας εναντίον της Αγκυρας», ισχυριζόμενη ότι η Ελλάδα στράφηκε στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών επειδή απέτυχε να βρει την ανταπόκριση που ήθελε από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Την ίδια ώρα, στρατιωτικοί αναλυτές στα τηλεοπτικά δίκτυα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, παραδεχόμενοι ότι αν η Ελλάδα παραλάβει τα οπλικά συστήματα που έχει δρομολογήσει από τις ΗΠΑ, η αεροπορική υπεροχή της στο Αιγαίο θα ενισχυθεί καταλυτικά.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο υπουργός Αμυνας της Τουρκίας Γιασάρ Γκιουλέρ έσπευσε να στείλει το δικό του μήνυμα, ξεκαθαρίζοντας ότι η Κύπρος και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν «ζητήματα υψίστης σημασίας» για την εθνική ασφάλεια της χώρας του.

Ο κ. Γκιουλέρ δήλωσε χαρακτηριστικά: «Διατηρούμε ακλόνητη την αποφασιστικότητά μας να προστατεύσουμε τα νόμιμα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων, διαφυλάσσοντας τα συμφέροντα της χώρας μας και της “ΤΔΒΚ”. Παρακολουθούμε στενά τις κινήσεις της ελληνοκυπριακής διοίκησης για την αναβάθμιση των στρατιωτικών της δυνατοτήτων με ξένη υποστήριξη και λαμβάνουμε με αποφασιστικότητα όλα τα απαραίτητα μέτρα».