e-kathimerini NEWSLETTER ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ENGLISH EDITION
ADSTORE NETWORK
Τελευταία ενημέρωση: 18:57
ΤΩΡΑ:
Ειδήσεις σε 90'' φαρμακεία Είσοδος Apps Home
Κυπριακή Κουζίνα
Ημερομηνία: 30.03.2015 | 12:38

Η Ξυλοφάγου των θρύλων και των γεύσεων

Η κοινότητα των Κοκκινοχωρίων που υπερηφανεύεται για τις πατάτες και τους ανθρώπους της
Του Μιχάλη Χριστοδούλου
Πρωταγωνιστικό ρόλο στην ξυλοφαϊτική κουζίνα έχουν οι πατάτες που ένεκα στο εύφορο κόκκινο χώμα θεωρούνται οι πιο εύγευστες της Μεσογείου

Ταξιδέψαμε στη μεγαλύτερη κοινότητα της επαρχίας Λάρνακας, στην περιοχή των Κοκκινοχωρίων και μάθαμε τα πάντα για τις πατάτες, εκλεκτό προϊόν της Ξυλοφάγου, γνωρίσαμε τις παραδοσιακές και άγνωστές μας παστόπιτες και μαγειρέψαμε αγαπημένα πιάτα με τις μαστόρισσες της κουζίνας κυρίες Αναστασία και Ελευθερία.

Η Ξυλοφάγου είναι το χωριό μου, εκεί γεννήθηκα και μεγάλωσα, μαθαίνοντας όλους εκείνους τους θρύλους, τα παραμύθια και τις παραδόσεις που έχουν να κάνουν με την ιστορία και τους ανθρώπους της κοινότητας. Γνώρισα παππούδες και γιαγιάδες ποιητάρηδες και καλοφωνάρηδες να απαγγέλλουν και να τσιαττίζουν, πολύ καλούς τεχνίτες και μαστόρους αλλά και εκλεκτές μαγείρισσες. Η Ξυλοφάγου είναι μία κοινότητα, με όχι και τόσο μεγάλη ιστορία, αλλά με καλόκαρδους ανθρώπους του μόχθου που αγαπούν να καλλιεργούν τη γη τους, έχουν ιδιαίτερη αδυναμία στις μεσογειακές γεύσεις, το καλομαγειρεμένο φαγητό, ιδιαίτερα το κρέας και τα λαχανικά και φυσικά τις πατάτες, το προϊόν με την τεράστια παραγωγή.

Η κοινότητα της Ξυλοφάγου βρίσκεται στη νοτιοανατολική άκρη της Κύπρου, απέχει 26 χιλιόμετρα από τη Λάρνακα και ελάχιστα από την Αγία Νάπα. Σήμερα, οι κάτοικοι του χωριού ξεπερνούν τις 6.000 χιλιάδες και ένα μεγάλο τους μέρος εργάζεται στην τουριστική βιομηχανία της περιοχής, ασχολείται με χειρωνακτικές εργασίες, ενώ ένα άλλο μέρος τους ασχολείται με τη γεωργοκτηνοτροφία. Πολλοί, μάλιστα, σήμερα ένεκα της κρίσης, επέστρεψαν στην ενασχόλησή τους με τη γεωργία αλλά ένα μεγάλο ποσοστό των κατοίκων έρχεται αντιμέτωπο με την ανεργία. Οι Ξυλοφαΐτες γενικότερα είναι άνθρωποι εγκάρδιοι, φιλόξενοι, της παρέας και των συναθροίσεων, οι οποίοι ευρισκόμενοι γύρω από ένα τραπέζι με κυπριακά καλούδια στο πιάτο αγαπούν ιδιαίτερα να αφηγούνται ιστορίες.

Πολλές από αυτές τις ιστορίες είναι προσωπικές και μέχρι σήμερα διατηρούνται ως αστείο που συνεχίζει να λέγεται με κάποιες βέβαια πιπεράτες προσθήκες. Κάποιες από αυτές έχουν καταγραφεί σε δύο βιβλία που εκδόθηκαν για την Ξυλοφάγου. Πρόκειται για το βιβλίο του Ανδρέα Π. Πολυδώρου «Η Ξυλοφάγου» που εκδόθηκε το 1989 και το βιβλίο του Αντώνη Βραχίμη «Ιστορικά προσκυνήματα της Ξυλοφάγου» το 2004.

Ονομασίες και παραδόσεις

Ο Ανδρέας Π. Πολυδώρου καταγράφει στο βιβλίο του μερικές από τις πολλές εκδοχές που υπάρχουν για την προέλευση του ονόματος του χωριού, μέσα από τις οποίες συγκεντρώνονται πολλά στοιχεία για τη δημιουργία και την ιστορία της Ξυλοφάγου. Η επικρατούσα άποψη για την ονομασία της κοινότητας σημειώνεται από τον Σίμο Μενάνδρο την οποία υιοθετεί και ο Νέαρχος Κληρίδης.
Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή το χωριό πήρε το όνομά του από τον πρώτο του οικιστή που ονομαζόταν Ξηροφάγος στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ενώ αναφέρεται πως στην περιοχή, αν και στα χρόνια του Βυζαντίου ήταν ακατοίκητη, είχαν ιδρυθεί μοναστήρια. Παράλληλα, με αυτή την εκδοχή υπάρχουν και εκείνες παλιών κατοίκων που καταγράφηκαν στο συγκεκριμένο βιβλίο. Η πρώτη αναφέρει πως το όνομα του χωριού οφείλεται στους πρώτους του οικιστές, οι οποίοι ήταν βοσκοί και κατοίκησαν στην περιοχή επί Τουρκοκρατίας.

Οι πρώτοι κάτοικοι επειδή δεν άφησαν κανένα ξένο, Τούρκο ή πειρατή, να πατήσει το πόδι του στην περιοχή τους, το χωριό ονομάστηκε Ξενοφάγου και έπειτα Ξυλοφάγου. Μία άλλη παράδοση έχει να κάνει με την άγρια θάλασσα της περιοχής γνωστή για τα ναυάγια που προκαλούσε. Πολύ, συχνά οι φουρτούνες έριχναν τα καράβια πάνω στα βράχια και η περιοχή έγινε γνωστή ως ο τόπος που έτρωγε τα ξύλινα καράβια και ονομάστηκε Ξυλοφάγος. Μία τρίτη εκδοχή, που θεωρείται από τους κατοίκους η επικρατέστερη, αναφέρει πως κάποτε η περιοχή ήταν ένα πυκνό δάσος από αόρατους, χαρουπιές και ελιές το οποίο εξαφανίστηκε από την εμφάνιση ενός εντόμου το οποίο κατέτρωγε τα δέντρα.

Οι κάτοικοι ονόμασαν το έντομο ξυλοφάον και έτσι το χωριό πήρε το όνομα Ξυλοφάγου. Όλες αυτές οι ιστορίες και παραδόσεις παρουσιάζουν πολλές άλλες παράλληλες ιστορίες διανθισμένες με ξεχωριστά γεγονότα και θρύλους που εξιστορούνταν παλαιότερα από τους μεγαλύτερους στο χωριό. Μέσα, όμως, από τις παραδόσεις και τους θρύλους υπάρχουν και ψήγματα ιστορίας, πολλά κοινά στοιχεία μεταξύ τους μέσα από τα οποία συμπεραίνουμε πως το χωριό δημιουργήθηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας στην Κύπρο, οι πρώτοι κάτοικοι ήταν βοσκοί και μοναχοί που έφερναν εδώ τα κοπάδια τους για να τα σώσουν από τους Τούρκους, αφού τα μέρη αυτά τότε ήταν απόμερα. Το χωριό, έγινε ελκυστικό για οικισμό, αφού το έκρυβε από τη θάλασσα η περιοχή της Παμπούλας στα νότια και τους γλύτωνε από τους πειρατές. Παράλληλα, όμως, η περιοχή ήταν πλούσια σε υπόγεια ύδατα γι’ αυτό υπήρχαν πολλά πηγάδια και διατρήσεις στα σπίτια μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του ’90.

Σήμα κατατεθέν ο Πύργος

Η κοινότητα πέραν από τους θρύλους και τις παραδόσεις της έχει να παρουσιάσει μερικά σημεία αναφοράς ιδιαίτερα για τους κατοίκους. Το σημαντικότερο είναι ο Πύργος Ξυλοφάγου, σήμα κατατεθέν του χωριού που βρίσκεται τρία περίπου χιλιόμετρα νότια της κοινότητας κοντά στον Κόκκινο Γκρεμό. Ο Πύργος είναι ένα απλό παρατηρητήριο που κτίστηκε πριν από τη βασιλεία των Λουιζινιανών και έχει ύψος 9,5 πόδια. Παράλληλα, στην ακρογιαλιά νοτιανατολικά της Ξυλοφάγου σε ένα σημείο όπου ο γκρεμός είναι κοφτερός και απότομος κατεβαίνει κατακόρυφα και βυθίζεται στη θάλασσα υπάρχει το στόμιο μια σπηλιάς γνωστής σαν «Σπήλιος των Αγίων Σαράντα» και είναι πολύ δύσκολο να κατέβει κάποιος εκεί. Εκεί, βρέθηκαν μετά από έρευνες απολιθώματα ιπποπόταμων και όχι τα οστά πρωτοχριστιανών όπως πίστευαν οι κάτοικοι της περιοχής.

Η κουζίνα και τα προϊόντα

Πρωταγωνιστικό ρόλο στην ξυλοφαϊτική κουζίνα έχουν φυσικά οι πατάτες οι οποίες ένεκα στο κλίμα και το εύφορο κόκκινο χώμα της περιοχής θεωρούνται οι πιο εύγευστες της Μεσογείου. Στα παλαιότερα χρόνια η πατάτα, λόγω και της μεγάλης παραγωγής της στο χωριό, ήταν το κύριο και πολλές φορές το μοναδικό υλικό για το μαγείρεμα. Όπως μου ανέφεραν οι κυρίες Αναστασία και Ελευθερία αλλά και η μητέρα μου, η πατάτα μαγειρευόταν τηγανιτή, όχι σε ελαιόλαδο, βραστή, στον φούρνο, κοκκινιστή με κρεμμύδια της κοινότητα ή ακόμα και οφτή. Μάλιστα, όταν οι άντρες δούλευαν στα χωράφια έσκαβαν στη γη και τις έψηναν οφτές στο χώμα. Η τηγανητή πατάτα μπορούσε να αναμειχθεί κομμένη σε κύβους με αβγά, άγρια μανιτάρια, αν ήταν εποχής, ή ακόμα αγρέλια (είδος άγριου σπαραγγιού), τζιυλίντρικα (είδος άγριας αγκινάρας), καυκαρούες (είδος άγριου αγκαθωτού χόρτου) ή άλλα είδη από χόρτα που ευδοκιμούν στην περιοχή.

Πέραν, όμως, της πατάτας η Ξυλοφάγου φημίζεται για τα κρεμμύδια, τα καρότα και γενικότερα τα πράσινα λαχανικά της και κυρίως για το παστό της κρέας, που σε άλλες περιοχές της Κύπρου λέγεται κουμνιαστό. Πρόκειται για το χοιρινό κρέας το οποίο το αλάτιζαν, το πάστωναν στον ήλιο και το διατηρούσαν σε χοιρινό λίπος. Η σφαγή του χοίρου που γινόταν στα μέσα του φθινοπώρου ήταν μία ολόκληρη ιεροτελεστία για τους νοικοκυραίους, αφού με το κρέας αυτό θα τρεφόταν η οικογένεια ολόκληρο τον χρόνο. Παράλληλα, παρασκεύαζαν λουκάνικα κρασάτα με κόλιανδρο και λούντζα. Παλαιότεροι κάτοικοι του χωριού θυμούνται πως ένα εκλεκτό φαγητό για τους φτωχούς ήταν το χοιρινό λίπος αλειμμένο σε φρεσκοψημένο ψωμί πασπαλισμένο με ζάχαρη.

Οι ξυλοφαΐτικες παστόπιτες

Οι μαγείρισσες της Ξυλοφάγου φημίζονται ιδιαίτερα για τα ζυμώματά τους, τα χωριάτικα ψωμιά, τα κουλούρια και τις άγνωστες στους περισσότερους παστόπιτες. Οι παστόπιτες είναι ουσιαστικά μικρές ατομικές πίτες, στρογγυλού σχήματος που φτιάχνονται φυσικά με αλεύρι, προζύμι, χοιρινό λίπος και κομμάτια από παστωμένο χοιρινό κρέας. Η γεύση τους είναι ιδιαίτερη, λίγο αλμυρή και έχουν τα αρώματα του παστού χοιρινού. Η κ. Αναστασία Ιωάννου από την Ξυλοφάγου ανέλαβε να μας μυήσει στον κόσμο αυτό της παστόπιτας και μας έδωσε τη συνταγή της. Η ίδια έμαθε την τέχνη της παστόπιτας από τη μητέρα της και συνηθίζει να της φτιάχνει κάθε εβδομάδα σχεδόν. Από την άλλη, η κ. Ελευθερία μάθαμε πως φτιάχνει εδώ και σαράντα χρόνια τις καλύτερες κούπες, πισιήες και κολοκοτές της περιοχής τις οποίες κάθε σπίτι στο χωριό φτιάχνει τις ημέρες των νηστειών. Όπως μας εξομολογήθηκε η κ. Ελευθερία Τζιάπρα, χρησιμοποιώντας πολλές και διαφορετικές συνταγές ,κατέληξε σε εκείνη που την εκφράζει και έτσι από μόνη της έμαθε να φτιάχνει τις τελειότερες κούπες, οι οποίες είναι ιδιαίτερα αγαπητές στην κοινότητα.

ΣΧΕΤΙΚΑ TAGS
Η Ξυλοφάγου των θρύλων και των γεύσεων
ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ
Viewed
To standout κομμάτι που θα αναβαθμίσει το απλό σύνολό σου (16.01.2017 | 18:28)
Aνανεωθείτε δοκιμάζοντας κάτι νέο στο μακιγιάζ σας (16.01.2017 | 15:46)
Τα Brit Awards τιμούν τον David Bowie (16.01.2017 | 11:32)
ΕΙΔΗΣΕΙΣ
Κύπρος
Πολιτική
Αθλητισμός
Οικονομική
Ελλάδα
Κόσμος
GoodLife
Πολιτισμός
Περιβάλλον
Υγεία
Media
Αγγελίες
Geek
Προσφορές
ΑΛΛΑ ΘΕΜΑΤΑ
Απόψεις
Αφιερώματα
ΕΡΓΑΛΕΙΑ / ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
Αναζήτηση
e-kathimerini
Έντυπη Έκδοση
mobile
iPnone
Tablet
Kathimerini on facebook
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Επικοινωνία
Διαφήμιση
Ταυτότητα
SPPMEDIA NETWORK
Ελληνική Έκδοση
24news.com.cy
4troxoi.24man.com.cy
24sports.com.cy
madtv.com.cy
livingetc.com.cy
mydeejay.com.cy
SPPMEDIA ACCOUNT
Login
Register
©2011 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ All rigths reserved.
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΚΔΟΣΗ ΚΥΠΡΟΥ ΛΤΔ
ΜΙΑ ΚΟΙΝΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΛΤΔ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΑΕ
Design & Development by BDigital
Powered by Webstudio